Oleh Hema Letchamanan
PENGUMUMAN bahawa kanak-kanak boleh memasuki prasekolah pada usia lima tahun dan tahun satu pada usia enam tahun telah mencetuskan perdebatan. Perbincangan banyak tertumpu kepada kanak-kanak ‘terlalu muda’ dan sama ada keluarga bersedia untuk perubahan ini. Soalan-soalan tersebut memang penting. Namun, persoalan yang lebih besar ialah tentang keadaan yang membentuk cara kanak-kanak Malaysia memulakan persekolahan formal.
Pada hari ini pun, bilik darjah awal sekolah rendah memperlihatkan jurang titik permulaan yang sangat pelbagai. Guru berhadapan dengan kanak-kanak yang telah melalui pengalaman bahasa yang kaya dan pendedahan awal kepada buku selama bertahun-tahun. Mereka mampu mengikuti arahan, menceritakan pengalaman dan berinteraksi dengan yakin terhadap bahan bercetak.
Sebaliknya, ada juga yang tiba dengan pendedahan terhad kepada perbualan berterusan atau pembelajaran awal yang berstruktur.
Mereka mungkin baharu pertama kali menyesuaikan diri dengan rutin bilik darjah dan asas membaca. Perbezaan ini bukan soal kecerdasan atau usaha tetapi mencerminkan ketidaksamaan keadaan awal kanak-kanak yang dibentuk oleh sumber isi rumah, akses kepada prasekolah berkualiti serta kehadiran atau ketiadaan orang dewasa yang menyokong perkembangan bahasa awal.
Ketidaksamaan ini bukan sahaja kelihatan dalam bilik darjah. Ia turut dicerminkan dalam bukti serantau terkini. Laporan Utama Serantau SEA Primary Learning Metrics (SEA-PLM) 2024 menunjukkan bahawa bagi literasi membaca di Malaysia mencatat peningkatan dalam bahagian murid pada tahap terendah dan penurunan dalam bahagian murid pada tahap tertinggi pada tahun 2024 berbanding 2019.
Dengan kata lain, taburan pencapaian membaca telah berubah ke arah yang perlu diberi perhatian di peringkat nasional.
Menurunkan usia kemasukan tidak mewujudkan ketidaksamaan ini. Ia hanya membawanya ke hadapan. Jika kanak-kanak masuk lebih awal, variasi dalam kesiapsiagaan bahasa dan literasi akan menjadi lebih awal kelihatan dan sistem pendidikan perlu bertindak balas lebih awal.
Apabila laluan awal dibentuk oleh keputusan kesiapsiagaan dan sokongan yang tidak sama rata, trajektori tersebut sukar untuk diperbetulkan kemudian.
Sama ada kemasukan awal bersifat pilihan atau akhirnya menyeluruh, risiko ketidaksaksamaan tetap wujud jika sokongan tidak seimbang.
Oleh itu, frasa ‘jika bersedia’ menjadi sangat penting. Menteri telah menjelaskan bahawa kemasukan awal akan bersifat sukarela mulai 2027, dilaksanakan secara berperingkat, dan disokong oleh langkah diagnostik, dengan kesiapsiagaan difahami dalam konteks kognitif dan emosi.
Penjelasan ini dialu-alukan kerana mengalihkan perbincangan daripada retorik kepada reka bentuk dasar. Namun, ia juga menimbulkan persoalan yang akan menentukan sama ada dasar ini merapatkan jurang atau mengukuhkannya lebih awal.
Pertama ialah aspek pelaksanaan. Apakah bentuk ‘sokongan diagnostik’ yang akan digunakan, dan siapa yang akan melaksanakannya?
Apakah domain yang akan dinilai, dan apakah mekanisme yang memastikan amalan yang konsisten merentasi sekolah dan negeri? Lebih penting lagi ialah tindakan susulan.
Jika seorang kanak-kanak didapati belum bersedia, apakah sokongan berstruktur yang disediakan, dan di mana ia ditempatkan dalam sistem? Kerangka kesiapsiagaan tanpa laluan sokongan yang jelas boleh menjadi mekanisme penangguhan, bukannya mekanisme keterangkuman.
Kedua ialah aspek kesaksamaan. Dasar sukarela boleh secara tidak sengaja memberi kelebihan kepada keluarga yang mempunyai lebih banyak akses kepada maklumat, masa dan keyakinan untuk menavigasi sistem persekolahan.
Jika kemasukan awal merupakan satu pilihan, kementerian perlu memastikan akses kepada diagnostik, panduan dan sokongan tidak bergantung kepada keupayaan ibu bapa untuk membuat advokasi.
Kesiapsiagaan sepatutnya mencetuskan sokongan, bukan mengehadkan akses.
Reka bentuk kurikulum ialah titik penentu kejayaan atau kegagalan reformasi ini. Jika kemasukan ke tahun satu menjadi lebih awal, kurikulum sedia ada tidak boleh dikekalkan. Pendidikan awal sekolah rendah perlu direka bentuk berdasarkan variasi pendedahan bahasa dan literasi awal, bukan berdasarkan tahap asas yang dianggap sama bagi semua kanak-kanak tetapi sebenarnya tidak dikongsi oleh ramai.
Ini menjadikan kurikulum baharu yang akan dilaksanakan pada 2027 sangat penting. Orang ramai memerlukan kejelasan tentang bagaimana tahun satu dalam kurikulum yang disemak telah disesuaikan untuk pelajar yang lebih muda, termasuk dari segi tempoh pembelajaran, jangkaan, serta sokongan yang membolehkan guru bertindak balas secara fleksibel terhadap perbezaan pengalaman bahasa dan literasi awal.
Penempatan prasekolah di bawah Kementerian Pendidikan menandakan usaha menangani pemecahan tadbir urus dan kualiti yang telah lama wujud. Jika dilaksanakan dengan baik, ia boleh memperkukuh standard, memprofesionalkan tenaga kerja, menambah baik pemantauan dan mewujudkan kesinambungan antara prasekolah dan sekolah rendah awal.
Namun, kesepaduan memerlukan lebih daripada penyatuan pentadbiran.
Kementerian perlu menunjukkan bagaimana kualiti akan diperkukuh merentasi konteks yang pelbagai tanpa mengganggu akses, kemampuan dan penyediaan, khususnya bagi komuniti yang kurang berkemampuan.
Penyeragaman mesti meningkatkan kualiti tanpa mengecilkan pilihan atau mewujudkan halangan baharu kepada keluarga yang sudah pun bergelut mendapatkan peluang pembelajaran awal yang stabil.
Jika kementerian serius untuk memastikan reformasi ini berjaya, tiga komitmen perlu dinyatakan dengan jelas.
Pertama, takrifkan kesiapsiagaan dengan jelas, nyatakan kesiapsiagaan siapa yang dimaksudkan, dan pastikan prosesnya konsisten serta adil, dengan kriteria yang telus dan laluan sokongan yang jelas.
Kedua, terbitkan bagaimana tahun satu dalam kurikulum 2027 telah disesuaikan untuk pelajar yang lebih muda dan variasi yang lebih luas dalam literasi serta bahasa awal serta bagaimana guru akan disokong untuk melaksanakannya dengan baik.
Ketiga, sertakan perubahan tadbir urus prasekolah dengan pelan penambahbaikan kualiti yang telus yang memperkukuh latihan guru, pemantauan dan kesinambungan ke sekolah rendah, sambil melindungi akses bagi keluarga yang kurang berkemampuan.
Dengan kejelasan pada perkara ini, Malaysia mempunyai peluang untuk memperkukuh asas pendidikan pada titik di mana peningkatan kesaksamaan paling mudah dicapai iaitu pada peringkat awal kanak-kanak.
