Bahan ‘timbang kilo’ di sebalik produk kecantikan

Lambakan produk kecantikan di pasaran ketika ini semakin sukar dibendung dengan pelbagai jenama baharu muncul hampir setiap hari.

Situasi ini bukan sahaja berlaku di kedai fizikal, malah lebih ketara di platform dalam talian dengan menawarkan pelbagai produk menerusi janji dan testimoni seperti putih dalam tiga hari, hilang jerawat seminggu atau ‘glowing’ serta-merta bagi menarik perhatian pengguna.

Perkembangan ini menyebabkan pengguna semakin sukar membezakan antara produk yang benar-benar berkualiti atau sekadar me­numpang populariti mahupun ikutan trend semasa kerana tidak semua mempunyai pe­ngetahuan mencukupi untuk menilai keselamatan sesuatu produk kecantikan.

Ikuti wawancara wartawan Kosmo! Ahad, Nur Alwani Zafirah Khairul bersama Pensyarah Kanan di Bahagian Kimia, Pusat Asasi Sains, Universiti Malaya, Dr. Syazreen Nadia Sulaiman bagi mengupas isu keselamatan dan kandungan dalam produk kecantikan serta rahsia disebalik bahan semula jadi.

KOSMO! AHAD: Benarkah produk yang menggunakan bahan semula jadi lebih selamat?
DR. SYAZREEN NADIA: Tidak semestinya. Sering berlaku salah faham dalam kalangan pengguna apabila label ‘natural’ dianggap terus memberi jaminan keselamatan.

Sesebuah produk mungkin ada 20 bahan, tetapi hanya dua atau tiga sahaja bahan semula jadi. Walaupun pengeluar boleh men­dakwa menggunakan ba­han natural, itu tidak ber­maksud keseluruhan pro­duk tersebut bebas daripada bahan kimia atau semestinya se­suai untuk semua jenis kulit.

Perlu difahami bahawa setiap ba­han, sama ada semula jadi atau sintetik, mempunyai fungsi tertentu dalam formulasi.
Ada bahan semula jadi yang boleh menyebabkan iritasi kepada kulit sensitif dan ada bahan sintetik yang telah diuji ke­selamatannya secara meluas.

Bagaimana pengguna boleh mengenal pasti kandungan sebenar produk?
Pengguna boleh melihat senarai bahan pada label produk. Secara amnya, bahan dalam produk kosmetik disenaraikan mengikut turutan kepekatan iaitu bahan yang digunakan dalam jumlah lebih tinggi biasanya berada di bahagian atas senarai.

Jika ekstrak bunga atau bahan semula jadi berada di bahagian bawah senarai kandungan, ini boleh menunjukkan kandungannya digunakan dalam kuantiti yang lebih kecil berbanding bahan lain dalam formulasi tersebut.

Pengguna juga perlu belajar me­ngenal nama-nama asas bahan supaya tidak mudah terpe­ngaruh dengan promosi.
Kita sendiri boleh menilai sa­ma ada sesuatu produk benar-benar berasaskan bahan utama seperti dijanjikan atau sekadar stra­tegi penjenamaan.

Ada pengguna suka bertukar-tukar produk kerana promosi murah, adakah itu ­berisiko?
Ya, sangat berisiko. Kulit manusia bukan organ yang boleh berubah serta-merta kerana ia memerlukan masa untuk menyesuaikan diri dengan sesuatu produk baharu.

Kita tak boleh pakai produk seminggu atau dua minggu saha­ja, kemudian terus tukar.

Secara saintifik, kulit mempu­nyai kitaran pembaharuan dalam tempoh 28 hari dan untuk me­nilai keberkesanan atau kesesu­aian sesuatu produk, pengguna seha­rusnya menggunakannya secara konsisten sekurang-kurangnya dua kitaran, iaitu kira-kira 56 ha­ri.

Dalam tempoh ini, barulah kita boleh melihat sama ada produk tersebut benar-benar memberi kesan positif atau sebaliknya.

Bagaimana pula jika berlaku ‘breakout’ atau kulit bertambah teruk?
Perlu dibezakan antara reaksi biasa dan tanda bahaya. Jika peng­guna hanya belum nampak perubahan positif seperti kulit lebih glowing (bersinar) selepas dua minggu, itu masih dianggap normal kerana kulit memerlukan masa.

Tetapi kalau kulit mula merah teruk, pedih, terlalu kering, je­rawat berdarah atau kulit menipis, itu tanda bahaya dan perlu dihentikan penggunaan segera termasuklah berjumpa dengan pakar dermatologi.

Kadangkala masalah juga ber­laku kerana pengguna menggunakan bahan aktif secara berlebihan seperti vitamin C atau retinol.

Walaupun bahan ini berkesan, ia perlu digunakan mengikut arahan. Contohnya jika produk me­nyatakan penggunaan dua kali seminggu, tetapi digunakan setiap hari kerana mahu kesan cepat, ia sebenarnya boleh merosakkan kulit.

Ramai bercakap tentang produk ‘timbang kilo’, apa sebenarnya?
Produk ‘timbang kilo’ ialah istilah yang biasa digunakan untuk merujuk kepada produk kosmetik atau penjagaan diri yang dihasilkan secara pukal oleh kilang OEM.
Ia kemudian dibeli mengikut berat atau kuantiti oleh pemilik jenama untuk dijual semula di bawah jenama sendiri.

Biasanya, formulasi asas pro­duk seperti serum, sabun atau krim sudah tersedia di kilang.

Pemilik jenama hanya memi­lih formulasi tersebut, kemudian membuat penyesuaian tertentu seperti pembungkusan, wangian, warna atau penjenamaan sebelum dipasarkan.

Istilah ‘timbang kilo’ digunakan kerana produk atau formulasi ini sering dijual secara pukal mengikut kilogram atau jumlah tertentu. Namun, istilah ini lebih bersifat bahasa pasaran dan bukan istilah teknikal rasmi dalam industri kosmetik.

Maksudnya tiga jenama berbeza boleh jadi guna formulasi sama?
Ya, boleh berlaku. Con­tohnya, sesebuah ki­lang boleh mengha­silkan se­rum, pencuci muka atau krim secara pukal, kemudian jenama A, B dan C membeli for­mulasi tersebut dan menjualnya meng­guna­kan nama serta pem­bungkusan je­na­ma masing-ma­sing.

Sebab itu, ada pro­duk daripada je­nama berbeza yang kadangkala mempunyai tekstur, warna atau bau yang hampir sama kerana be­rasal daripada for­mulasi asas yang serupa.
Namun, sesete­ngah jenama mungkin membuat sedikit ­pe­ngubahsuaian seper­ti menambah wangian, ekstrak ter­tentu atau menukar pembung­kusan mengikut identiti produk mereka.

Bagaimana pula dengan nombor NOT (kombinasi di­git) daripada NPRA (National Pharmaceutical Regulatory Agency)?
Semua produk kosmetik di Ma­laysia wajib berdaftar dan mempunyai nombor NOT daripada NPRA sebagai langkah kawalan bagi memasti­kan produk berada dalam pemantauan pihak berkuasa.

Pengguna boleh semak sendiri di laman web NPRA dan pengguna juga perlu faham bahawa kewujudan nombor NOT bukan bermaksud produk tersebut 100 peratus selamat tanpa risiko.
Ia hanya menunjukkan bahawa produk tersebut telah didaftarkan dan maklumat asasnya telah direkodkan.

Jadi bagaimana mahu semak bahan dalam produk?
Selain NPRA, pengguna juga boleh menyemak bahan melalui platform dalam talian se­perti INCIDecoder. Platform ini membantu menghuraikan nama saintifik bahan kosmetik yang kadang-kadang sukar difahami oleh pengguna biasa.

Kalau tak faham nama saintifik, masukkan sahaja nama ingredient (bahan) dan sistem akan terangkan fungsi bahan itu.
Kini juga, teknologi se­perti kecerdasan buatan bo­leh digunakan sebagai bantuan awal untuk menyemak dan memahami kandungan produk dengan lebih mudah.

Apakah bahan yang sering disalah faham sebagai bahaya?
Ramai takut bila nampak sodium benzoate, phenoxyethanol atau alkohol. Hakikatnya, bahan se­perti sodium benzoate dan phenoxyethanol ialah bahan pe­ngawet yang sangat penting dalam memastikan produk tidak cepat rosak dan bebas daripada pertumbuhan bakteria atau kulat.

Bagi sesetengah produk, alkohol membantu penyerapan bahan aktif, namun bagi kulit kering atau sensitif, ia mungkin kurang sesuai.

Mengapa masih banyak pro­duk bermasalah di pasaran?
Antara punca utama ialah permintaan pengguna sendiri yang mahukan hasil cepat dengan harga murah sekali gus menyebabkan ramai pihak mengambil peluang untuk masuk ke pasaran tanpa pengetahuan formulasi yang mencukupi.

Ada peniaga yang lebih me­ngutamakan keuntungan ber­banding integriti dan ke­se­la­ma­tan pengguna, lalu tambah ba­han aktif secara berlebihan atau menggunakan bahan tidak di­benarkan.